De G in Gent staat voor 'gay': geschiedenis van de Gentse holebibeweging

Gentse Studentenwerkgroep Homofilie

1292. Gent is bijlange niet de progressieve vrijhaven die ze vandaag is. Op de Blandijnberg vindt één van de allereerste gekende homovervolgingen plaats: Jean De Wettre wordt omwille van zijn 'sodomie' op de brandstapel gegooid. Het is bijzonder, vertelt historicus dr. Jonas Roelens, "dat een stad die we eigenlijk vandaag percipiëren als progressief en vrijgevochten wel heel rigide geweest is in dat vervolgingsbeleid." Vele eeuwen later is er echter een switch: vanaf de jaren '70 groeit Gent uit tot een enorm belangrijke stad voor de Belgische homobeweging.

"De tijd was rijp voor de homobeweging" - Fernand Vanoutryve

Een belangrijke stap in het verhaal van de Gentse homobeweging, ook op de Blandijnberg, is de oprichting in 1969 van de Gentse Studentenwerkgroep Homofilie (GeSWH) door professor moraalfilosofie Bob Carlier. Het is één van meerdere Vlaamse studentenwerkgroepen die zich, naar Nederlands model, van andere organisaties binnen de prille holebibeweging onderscheiden door hun actiegerichtheid. "De tijd was rijp voor de homobeweging," aldus Fernand Vanoutryve, die in 1970 in Gent begon te studeren en zich later onder andere zou engageren binnen het FWH, de toenmalige koepelorganisatie en vandaag bekend onder de naam çavaria.

"Genoeg liberale stroop aan de sensuele baard"

Naast de GeSWH was er tussen 1976 en 1981 de Rooie Vlinder, opvolger van de Rode Hond. Dat was een radicale, socialistische actiegroep expliciet gericht op confrontatie, tegen de integratiegerichte houding van pakweg de GeSWH. "Wij weigeren genormaliseerd te worden," schrijft de Rooie Vlinder in 1976, in het eerste nummer van haar eigen blad, "en wij kotsen van deze maatschappij. Men heeft ons al genoeg liberale stroop aan de sensuele baard gesmeerd." 

In 1978 komt de homobeweging effectief naar buiten. De Rooie Vlinder organiseert in het Citadelpark een internationale homodag, de eerste van zijn soort in Vlaanderen, die later gezien zal worden als een allereerste Belgische pride avant la lettre. De FWH distantieert zich in het begin van De Rooie Vlinder en weigert zelfs om deel te nemen aan de eerste homodag. Organisaties zoals het FWH wilden volgens De Rooie Vlinder een plek onder de zon, De Rooie Vlinder wou "een ander strand".

"Achteraf bekeken," vertelt Paul Borghs, auteur van verscheidene boeken over de Belgische homobeweging, "vulden dat lobbywerk van de reformistische FWH en het protest van de revolutionaire Rooie Vlinder elkaar wel best goed aan. Beide spraken een bepaald segment LGBT's aan en hebben elk op zich hun belang gehad in het emancipatieproces."

Lesbiennes naar de zichtbaarheid

De Rooie Vlinder sprak vooral mannen aan en was zelfs exclusief mannelijk. Homoactivisme was voornamelijk een mannenkwestie. In 1974 ontstond 'Sappho' in Gent, de eerste autonome lesbiennegroep in Vlaanderen, als reactie op de vooral mannelijke Gentse Studentenwerkgroep Homofilie. In 1985 vindt, georganiseerd door het Lesbies Doe Front in de Vooruit, dan weer voor het eerst een lesbiennedag plaats, wat nog lange tijd een jaarlijkse traditie zou blijven.

"In de homobeweging ging het over mannen," beaamt ook Marleen De Smet, één van de founding mothers van de Gentse lesbiennedagen. "Het was in die tijd heel moeilijk voor vrouwen om au sérieux genomen te worden." Vandaar dus die lesbiennedagen, waarna de vrouwen ook beetje bij beetje hun plaats kregen binnen de homobeweging.

Homohuwelijk

Een sprong in de tijd: op 16 juni 2003 vindt in Gent, ongeveer een decennium na het moeizame herstel van de homobeweging in de nasleep van de aidscrisis, het allereerste officiële homohuwelijk van België plaats. François Geldof en René De Proft stappen samen in het huwelijksbootje en schrijven zo geschiedenis als het eerste officiële homohuwelijk van België.

"We worden er weer op gewezen dat rechten nooit definitief verworven zijn" - dr. Jonas Roelens

Dat homohuwelijk bouwt verder op jarenlang lobby- en actiewerk vanuit onder andere het FWH - dat in 1991, na wat Vanoutryve omschrijft als een "progressieve putsch", binnen de organisatie van Antwerpen naar Gent verhuist - en het Roze Aktiefront, de opvolger van de in 1981 teloorgegane Rooie Vlinder. "Een mooie bekroning op het werk van de vele vrijwilligers die mee hun schouders hebben gezet onder de realisatie van de eisen van de LGBT-beweging," aldus Borghs over dat eerste officiële homohuwelijk in Gent, waar hijzelf toen ook aanwezig was.

Queer spaces

Vandaag de dag is er dus mede door deze hele geschiedenis al veel verbeterd in de Gentse queer scene. Queer bars worden zelfs gesloten omdat er geen 'nood' meer aan is. Hierdoor is er echter geen plek meer waar queer personen kunnen samenkomen in een niet-heteronormatieve omgeving. Iedereen is overal welkom, maar toch durven holebikoppels vaak niet hand in hand over straat te lopen of te kussen in de club uit angst om gediscrimineerd te worden. 

In dat huidige maatschappelijke klimaat kan de strijdbaarheid van de Gentse holebibeweging van de vorige eeuw misschien ook een bron van inspiratie vormen. Ook vandaag nog is er genoeg reden tot strijd. "We worden er weer op gewezen dat rechten nooit definitief verworven zijn," aldus dr. Roelens, "dat je daar constant op moet blijven hameren. Ik denk dat dat geen fijne vaststelling is, maar het is wel nodig dat we ons daar bewust van zijn."