Recensie: The Odyssey

Ege Tokman  - ★★★★★

Christopher Nolan keert na een driejarige afwezigheid terug naar de cinemazalen met een krakende epiek van net geen drie uur. Na op miraculeuze wijze 'Oppenheimer', een soort half biopic, half courtroomdrama over de ontwikkeling van de atoombom, omgetoverd te hebben tot een monstertroef van cinematografie, ontwierp en wierp Nolan zijn eigen kernwapen met The Odyssey. En die paddenstoelwolk kan je enkel in zijn volledigheid over je heen laten komen met het IMAX 70mm-reuzenscherm in Brussel. 

Nolan smeedt een praktisch perfecte filmervaring vanuit bronmateriaal dat op zijn minst als niet vanzelfsprekend bestempeld kan worden. Het eeuwenoude epos van de Grieken vertaalt en interpreteert Nolan op verbazend kritische wijze naar de hedendaagse wereld. Hij uit opnieuw, net zoals hij dat deed met 'Oppenheimer' in 2023, bakken kritiek naar de oorlogssfeer waar we als mensheid in vastgeketend blijken te zitten. Een tienjarige oorlog aan de stadsmuren en kusten van Troje wordt gevolgd door een tienjarige terugtocht naar Ithaka, het rijk van Odysseus, gespeeld door een oppermachtige Matt Damon in wat wellicht het magnum opus van zijn carrière zal worden. 

Christopher Nolan vertaalt de mythische magie van het verhaal in gruwelijk realisme, en zonder veel details weg te geven kan er gezegd worden dat zijn cyclops hier het eerste en beste voorbeeld van is

Nolan speelt met verschillende lezingen van de tocht van Odysseus, maar het lijkt vooral een uiting van schuld te zijn voor de jarenlange oorlog. Nolan verwijst ook naar de tocht als een manifestatie van de trauma’s van Odysseus en zijn bemanning. Wat vooral opvalt is dat de film, in vergelijking met de rest van zijn werken, minder stilistisch à la Nolans voelt. De je ne sais quoi helderheid en onwaarschijnlijke cameratechniek die we van de meesterregisseur gewoon zijn is nog steeds aanwezig; en zijn speelsheid met tijd als concept is bij deze eenduidiger en makkelijker te verstaan dan pakweg 'Inception', 'Interstellar', of 'Dunkirk'. Het verhaal van de tocht speelt zich dan ook retrospectief af in de herinneringen van Odysseus. 

Christopher Nolan vertaalt de mythische magie van het verhaal in gruwelijk realisme, en zonder veel details weg te geven kan er gezegd worden dat zijn cyclops hier het eerste en beste voorbeeld van is. Bij veel films verlaat ik de zaal met aspecten die ik zou durven wijzigen om de ervaring te verbeteren, maar bij deze was alles naar wens, goed gedoseerd met heel misschien een vechtscène tegen het einde die een vijftal minuten te lang duurde, maar dat is dan een luxe die de film ten volle verdient. 

Nolan bewijst op een scherm van 19 meter hoog nogmaals waarom hij een patroonheilige van de cinematografie is. Hij behoort tot een zeldzame klasse verhalenmakers waarvan de namen binnen nog drieduizend jaar ook niet vergeten zullen zijn. Homeros en Nolan zullen in het jaar 5000 in hetzelfde opzicht herinnerd worden, en wie weet herinterpreteert een regisseur in de toekomst 'Interstellar' op een scherm van 160 meter. 

 
Matthias Diallo - ★★★★☆

"Why do you put yourself above the gods?" Die vraag stelt de godin Athene, vertolkt door Zendaya, op een bepaald moment aan Odysseus. Dat laatstgenoemde constant het lot probeert te controleren om zaken te bereiken die onmogelijk te verzoenen zijn met dat lot, vormt de motor van de odyssee die Matt Damons personage onderneemt in Christopher Nolans eponieme film. Gaandeweg brengt Nolan meer en meer in beeld hoezeer dat Odysseus niet lukt, en zien we hoe de man van vele wegen geleidelijk de weg kwijtraakt - het is een constante in vele grote werken van de klassieke literatuur: de held die zijn al te menselijke beperkingen tracht te overstijgen en gruwelijk faalt.

Het zou niet verbazen mocht Nolan zelf ook zijn weg kwijtraken in dit legendarische, eeuwenoude epos. In zijn hedendaagse adaptatie ervan probeert de regisseur de grootsheid van zijn bronnenmateriaal te bewaren in al zijn opzichten, met als resultaat een film die veel is. Daarbovenop is er nog de aartsmoeilijke taak voor Nolan om alle antieke thema's die Homeros' werk maken tot wat het is, op de een of andere manier op een toegankelijke manier in deze film te verweven. En natuurlijk: haters gonna hate, dat gebeurde al uitgebreid nog voor de film zelfs uit was gekomen, maar het dient gezegd: The Odyssey is niet bezweken onder zijn eigen gewicht. 

Achter die imposante golven aan luide, bombastische vechtscènes waar Nolan je te pas en te onpas mee overspoelt, zitten vele individuele druppeltjes: een rijkdom aan details, stuk voor stuk uitgewerkt met technische vakkundigheid die vaak indrukwekkend geslaagd is, en altijd op zijn minst enorm gedurfd

Dat is vooreerst de verdienste van Christopher Nolan: er zijn weinig regisseurs die op het idee zouden komen om ‘De Odyssee’ te verfilmen, nog minder regisseurs zouden dat geslaagd doen. Nolan doet dat wel: dus ja, het is veel, ja, het is overrompelend, maar achter die imposante golven aan luide, bombastische vechtscènes waar Nolan je te pas en te onpas mee overspoelt, zitten vele individuele druppeltjes: een rijkdom aan details, stuk voor stuk uitgewerkt met technische vakkundigheid die vaak indrukwekkend geslaagd is, en altijd op zijn minst enorm gedurfd. 

Op zijn best leidt dat dan, zeker in combinatie met Ludwig Göranssons fantastische muziek eronder en enkele sterke performances van met name Robert Pattinson en Anne Hathaway, tot immens krachtige beelden die de kijker in een paar shots op een directe manier confronteren met veel van de Odyssee’s belangrijkste grote lessen en vragen over bestemming, thuiszijn, moraal, enz. Zelfs op zijn slechtst leidt dat tot beelden die wat ze misschien missen aan subtiliteit nog steeds compenseren door coolheid (zie letterlijk elk shot met Agamemnon, of eerder, Auramemnon).

Vloeit al Nolans passie hier perfect samen in dé definitieve film der films? Misschien niet. Ook Nolan is maar een mens, maar kun je het iemand verwijten toch boven zichzelf uit te willen stijgen? The Odyssey suggereert alleszins van niet.