De aanstelling van Nathan Cofnas beroert doorheen de hele UGent de gemoederen. Wetenschapsfilosoof Pieter Beck (UGent) is één van de voornaamste en luidste critici van de Amerikaanse "rassenrealist" en noemt zichzelf "Cofnasoloog" een term van professor Freddy Mortier, vanwege zijn kennis van het oeuvre van Cofnas.
Wat zijn de redenen achter het verzet tegen de aanstelling van dr. Cofnas?
"Onze eerste en grootste kritiek is dat Nathan Cofnas uitspraken heeft gedaan die voor ons duidelijk een schending zijn van de deontologische code van de UGent.
De deontologische code van de UGent stelt heel duidelijk dat vrijheid van meningsuiting niet onbeperkt is. Ze stelt onder andere: 'Je verspreidt geen denkbeelden over de superioriteit van een ras of rassenhaat' en 'Je zet niet aan tot discriminatie, haat, geweld of segregatie tegen anderen'. Het lijkt ons heel duidelijk dat Cofnas op zijn eigen blogposts, maar ook elders, expliciet ideeën verspreidt over de inferioriteit van 'zwarte mensen', niet alleen op vlak van IQ, maar bijvoorbeeld ook op vlak van vermeende 'erfelijke' neigingen tot crimineel gedrag. Ook zijn er passages waarin hij expliciet oproept tot rassensegregatie.
Cofnas zegt bijvoorbeeld: 'Those who truly value diversity should favor the preservation of racial distinctions. There must be some barriers set up between races in order for each one to express its own unique genius.' Dat alleen al lijkt ons een definitieve schending van de deontologische code. Zeker wanneer je het in combinatie leest met een zin als: 'Legislators should take into consideration how their policies will influence the racial makeup of society, and what effects this is likely to have.' "
Heeft het rectoraat al gereageerd op jullie open brief?
"Daar wachten wij nog steeds op. De open mail die we naar de rector gestuurd hebben was geformuleerd als volgt: wij stellen vast dat deze concrete uitspraken van Nathan Cofnas voor ons heel duidelijk schendingen zijn van de deontologische code. Het rectoraat had als reactie op het eerste artikel in Apache een statement gecommuniceerd waarin in algemene termen staat dat ze alles hebben gecontroleerd en ze geen schending van de deontologische code hebben vastgesteld. Onze vraag aan het rectoraat is om heel concreet uit te leggen waarom de specifieke uitspraken die wij voorleggen volgens hen geen schendingen zijn van de deontologische code. Wat dat betreft wachten we nog steeds op een concreet antwoord."
Welke respons verwachten jullie verder van het rectoraat?
"Het enige wat wij vragen is dat het reglement van de UGent toegepast wordt. Dus daar denk ik dat we zullen moeten zien wat dan de geijkte procedures zijn om stappen te ondernemen wanneer die deontologische code overtreden wordt. Daar ga ik zelf geen uitspraken over doen omdat ik die tuchtprocedures niet goed genoeg ken om te weten wat daarop zou moeten volgen."
Varsity berichtte dat er wel een afspraak zou gemaakt zijn met de rector.
"Ja, dat verbaast mij ook. Ik kan alleen maar zeggen dat wij als vakgroep nog geen officiële communicatie van de rector hebben gekregen. (Een afspraak werd na dit interview gepland voor een gesprek met de rector en de vice-rector op 17 april, red.) Dus als dat de claim is dat er een concrete afspraak is gepland, dan kan ik enkel zeggen: sorry, maar die claim klopt niet."
Het rectoraat zelf stelde dat zij over de aanwerving van Cofnas geen inspraak hadden. Hoe verliep zijn aanwerving precies en had het rectoraat daar effectief niets over te zeggen?
"Het argument vanuit het rectoraat is dat in dit concrete geval, gegeven het soort job dat Nathan Cofnas krijgt, de persoon die hem aanwerft, namelijk Bouke De Vries (professor ethiek en politieke filosofie, red.), heel veel vrijheid heeft om te kiezen wie hij aanneemt. Dat argument is denk ik correct. Daar heeft de universiteit in principe eigenlijk weinig over te zeggen. Bij andere soorten aanwerving is er wel meer externe controle, maar die gebeurt dan op het niveau van de vakgroepraad en de faculteitsraad.
Bouke De Vries is een nieuwe prof. Als nieuwe prof krijg je een zogenaamd startkrediet van de universiteit. Dat is eigenlijk een potje geld dat je cadeau krijgt van de universiteit. Het idee is dat nieuwe proffen dit geld kunnen gebruiken om een soort eigen onderzoekstraditie te starten of een eigen onderzoekslijn op te zetten.
Onze vraag aan het rectoraat is om heel concreet uit te leggen waarom de specifieke uitspraken die wij voorleggen volgens hen geen schendingen zijn van de deontologische code
Bouke De Vries heeft dat geld gebruikt om een onderzoeksproject te beginnen dat over Liberalism's Fertility Problem gaat. In het kader van dat project werd Nathan Cofnas aangenomen. Omdat hij op dat project is aangeworven via het startkrediet van De Vries, is de aanwerving niet via de vakgroepraad gepasseerd. Bij andere soorten functies, bijvoorbeeld de aanwerving van een doctor-assistent, wordt er een hele andere procedure gevolgd met meer regels en mechanismen. Er wordt dan bijvoorbeeld een onafhankelijke selectiecommissie samengesteld om externe controle te garanderen. Bij aanwervingen op basis van het startkrediet van een prof ligt de verantwoordelijkheid volledig bij de professor zelf. Die moet gewoon een kort verslagje geven en bij wijze van spreken op erewoord garanderen dat hij/zij/die naar eer en geweten de beste kandidaat heeft gekozen en daarbij niet een persoonlijke voorkeur of band met de kandidaat heeft laten doorwegen.
Om kort samen te vatten: omdat Cofnas aangenomen werd op het startkrediet van Bouke De Vries, moest de aanwerving niet passeren via de vakgroepraad. Om die reden wisten wij als vakgroepleden ook niet dat Nathan Cofnas aangenomen was door Bouke De Vries en moesten we dit via Apache vernemen."
Moet er niet meer in de richting van De Vries gekeken worden?
"Het contrast tussen iemand als Nathan Cofnas en Bouke De Vries is op een bepaalde manier wel interessant. Nathan Cofnas baseert zijn racistische uitspraken duidelijk op het werk van pseudowetenschappers, maar hij gaat heel voorzichtig zijn om dat expliciet te maken.
Terwijl, bij Bouke De Vries is het wel veel duidelijker dat hij heel expliciet allerlei pseudowetenschappelijke rassentheorieën citeert, of mensen die dergelijke pseudowetenschappelijke racistische theorieën ontwikkelen en verspreiden. Hij heeft daar twee artikels over. Hij is ook naar een geheime conferentie gegaan van dergelijke 'rassenwetenschappers'. Maar voor zover ik weet heeft prof. De Vries niet zoals Cofnas uitspraken gedaan die de deontologische code duidelijk overschrijden."
Het project waarbij Nathan Cofnas is aangenomen gaat over liberale maatschappijen en illiberale waarden. Is dat project zelf ook een pijnpunt?
"Het project vertrekt van de vaststelling dat verschillende streng religieuze groepen een hoger geboortecijfer hebben. Als voorbeeld wordt er verwezen naar orthodoxe joden, strenge christenen en orthodoxe moslims. Op termijn, zo gaat de projecttekst verder, zullen die mensen dus met meer zijn dan de 'mensen met liberale opvattingen'. De onderzoeksvraag is dan: Zijn er moreel aanvaardbare/noodzakelijke manieren om ervoor te zorgen dat er voldoende liberaalgezinde mensen overblijven om liberale instellingen in stand te houden, ervan uitgaande, zoals de socioloog Christian Joppke het botweg stelt, dat 'je geen liberale staat in stand kunt houden die tot aan het plafond gevuld is met anti-liberale mensen'?
Cofnas doet ook zelf geen onderzoek naar ras en IQ, maar baseert zich op de pseudowetenschap van anderen
De projecttekst is voorzichtig en in algemene termen omschreven. Ik denk dat het in abstracto mogelijk is om een welwillende lezing te geven van het onderzoeksproject: het is controversieel en mogelijks problematisch, maar in de onderzoekstekst zelf wordt er aangegeven dat het een 'begrijpelijkerwijs gevoelige vraag' is. Die welwillende lezing wordt wel moeilijker wanneer je naar de bredere context kijkt. Het project is uitgeschreven door iemand die naar geheime conferenties gaat van 'rassenwetenschappers', die artikels schrijft waarin hij pseudowetenschappelijke claims over het 'lage IQ' van vluchtelingen verdedigt, en die iemand aanneemt op het project die letterlijk zegt dat beleidsmakers moeten letten op 'de raciale samenstelling van de samenleving.' "
Moeten er volgens u dan beperkingen zijn op de academische vrijheid?
"Ik roep niet op tot verdere beperkingen van de academische vrijheid, ik stel louter vast dat die beperkingen er al zijn. De deontologische code formuleert het expliciet als: 'vrijheid van meningsuiting is niet onbegrensd, je zet niet aan tot discriminatie, … '
Er is natuurlijk een onderscheid tussen vrijheid van meningsuiting en academische vrijheid. Wat dat onderscheid net inhoudt is zelf het onderwerp van veel debatten. Tijdens haar lezing in onze lezingenreeks over eugenetica betoogde prof. Rebecca Sear bijvoorbeeld dat op bepaalde vlakken academische vrijheid meer ingeperkt is dan vrijheid van meningsuiting. Het staat iedereen vrij om openbaar te verkondigen dat de Aarde plat is. Vrijheid van meningsuiting garandeert dat personen daar niet voor gesanctioneerd worden. Maar zij pleit ervoor om vrijheid van meningsuiting niet te verwarren met academische vrijheid. Academische vrijheid is niet de vrijheid om eender wat te zeggen. Het feit dat een vakgroep geologie iemand niet wilt aannemen die zegt dat de Aarde plat is, is geen problematische inperking van de academische vrijheid.
Het is op dit punt dat het feit dat Cofnas zijn uitspraken baseert op pseudowetenschap belangrijk wordt. Het is juridisch complex, maar kort gezegd: de wet beschermt wetenschappelijke uitspraken extra, maar maakt een uitzondering voor pseudowetenschappelijke uitspraken. Wetenschappelijke uitspraken die zouden gelezen kunnen worden als racistische uitspraken, worden door de wet beschermd. Je zou dit kunnen zien als een juridische inbedding van de bescherming van academische vrijheid. De deontologische code van de UGent volgt de wetgeving, dus ook de code ziet dergelijke wetenschappelijke uitspraken niet als schendingen van de code. Maar Cofnas deed zijn beweringen in een blogpost op zijn persoonlijke website en kan ze enkel ondersteunen door te verwijzen naar het werk van pseudowetenschappers. Hij doet ook zelf geen onderzoek naar ras en IQ, maar baseert zich op de pseudowetenschap van anderen."
Maar er is wel een hele grote garde die pleit dat er geen beperkingen mogen zijn. Dat die codes dan niet oké zijn. Zoals een Maarten Boudry, zoals Steven Pinker.
"Wel, ik stel vast dat Maarten Boudry expliciet gezegd heeft dat hij het goed vond dat Harry Pettit niet aangenomen werd aan de VUB wegens diens problematische posts op X. Dus er zijn ook volgens Maarten blijkbaar bepaalde beperkingen. Je kan je in het debat dan niet meer beroepen op een absoluut principe van academische vrijheid om Cofnas te verdedigen. Je moet dan uitleggen waarom je vindt dat er bij Pettit wel en bij Cofnas geen grens overschreden werd. Maarten heeft al de helft van het werk gedaan: hij zegt dat Pettit oproept tot geweld en dat dat voor hem de grens is. Maar dan blijft nog de vraag waarom er volgens hem bij Cofnas geen grens overschreden werd. Is het omdat Cofnas' uitspraken volgens Maarten niet racistisch zijn? Of omdat racisme volgens Maarten geen rode lijn is?"
Is zo'n principe van absolute academische vrijheid welkom in de academische wereld?
"Uiteraard, als mensen die mening hebben, dan hebben ze natuurlijk alle recht om die mening te verkondigen en verdedigen. Er is niets in de deontologische code dat zegt dat het verboden is om tegen de deontologische code te zijn, anders komen we nogal snel op een hellend vlak natuurlijk. Ik denk dat het verdedigen van absolute academische vrijheid op zich een legitieme en coherente positie kan zijn, ook al ben ik het er niet mee eens. Maar zoals gezegd zie ik weinig mensen in de praktijk consequent zo’n absolute interpretatie van academische vrijheid verdedigen, op een aantal uitzonderingen na."
Het standpunt van de UGent komt natuurlijk ook een beetje overeen met uw standpunt, in de zin dat ze zeggen dat het een moeilijk onderwerp is, maar dat de juiste procedures zijn gevolgd. Als er dan nog meningsverschillen zijn, zou er plaats moeten zijn voor debat over die meningsverschillen.
Ik denk dat daar het verschil tussen de huidige UGent-positie en mijn opinie is dat ikzelf denk (en veel mensen met mij denken): 'Sorry, maar als Nathan Cofnas niet gezien wordt als iemand die racistische uitspraken doet, wat is dan wel nog een racistische uitspraak?' Of anders gezegd: als dit niet gezien wordt als een schending van de deontologische code, dan kunnen we inderdaad net zo goed de deontologische code in de vuilbak gooien."
Reactie toevoegen