Tuchtprocedures onder de loep: drie jaar Pano, wat is er veranderd?

Het academische debat over machtsmisbruik, pesterijen en vernederingen binnen universiteiten blijft in Vlaanderen sluimeren, en de vraag rijst: heeft de UGent daadwerkelijk iets veranderd? 

Recente ontwikkelingen

De Pano-reportage van woensdag 12 november belicht opnieuw grensoverschrijdend gedrag en de daaropvolgende tuchtprocedures aan de UGent.

De professor Bio-ingenieurswetenschappen die door de Pano-reportage van drie jaar geleden in opspraak kwam, is niet langer in dienst. Het zou om een dading gaan. De professor zou vrijwillig vertrekken en zes maanden loon meekrijgen, de universiteit beloofde ook een strafklacht in te trekken. Al wordt de inhoud van de dading niet door de UGent bevestigd. De zaak heeft jarenlang aangesleept, mede doordat de tuchtprocedure twee jaar heeft geduurd. Na de uitspraak van de tuchtcommissie begin dit jaar, waardoor hij een verlaging van graad opgelegd kreeg, bleef de professor de facto op non-actief staan wegens een campusverbod. Tot vorige week dus, al of niet toevallig een week voor de uitzending van de Pano-reportage. In de aanloop naar de nieuwe Pano plaatste de universiteit eveneens een melding op Ufora die studenten doorverwees naar het studentenportaal over welzijn en gezondheid.

Ook gaten in nieuwe procedure

De tuchtprocedures zijn recent hervormd in de hoop onafhankelijkheid en rechtvaardigheid te versterken. De belangrijkste wijziging is dat de samenstelling van de Tuchtraad en de Tuchtcommissie nu voor de meerderheid uit externe leden bestaat, geselecteerd uit maatschappelijke organisaties zoals het Vlaams Mensenrechteninstituut. Deze externen hebben geen banden met de universiteit, waardoor interne machtsverhoudingen minder invloed zouden moeten kunnen uitoefenen.

De basis van de procedure blijft grotendeels hetzelfde: de rector voert een vooronderzoek van maximaal zes maanden uit, waarna de zaak al dan niet wordt doorverwezen naar de tuchtorganen. Deze horen betrokkenen, aanklagers en getuigen, stellen een dossier op en nemen een gemotiveerde beslissing die direct uitvoerbaar is. Sancties variëren van berisping en schorsing tot terugzetting in graad; ontslag of afzetting is alleen mogelijk bij een strafrechtelijk misdrijf. In het huidige tuchtrecht, vastgelegd in het Vlaams Decreet voor het hoger onderwijs, staat dat een openbare procedure niet mogelijk is. De hervorming richt zich dus vooral op onafhankelijkheid en objectiviteit, en niet noodzakelijk op snelheid of op transparantie naar de aanklager.

De procedures vormden een zwaar bureaucratisch kluwen en verliepen grotendeels intern: er was geen openbare rechtszaak, klagers werden niet als betrokken partij beschouwd en hadden geen beroepsmogelijkheden

Hoewel er veranderingen zijn doorgevoerd, blijven de drempels voor klagers hoog. Pano interviewde rector De Sutter. Zij erkent het probleem, maar zegt zelf met de handen op de rug te zijn gebonden, omdat de tuchtprocedures onafhankelijk zijn. 

Beroep was nooit mogelijk

In het verleden werden tuchtprocedures vaak bekritiseerd als mild en intern gericht. De indruk bestond dat professoren met veel publicaties of aanzien er vaak van af kwamen met milde sancties, nadat procedures jarenlang hadden aangesleept zonder duidelijke communicatie naar de aanklager. De procedures vormden een zwaar bureaucratisch kluwen en verliepen grotendeels intern: er was geen openbare rechtszaak, klagers werden niet als betrokken partij beschouwd en hadden geen beroepsmogelijkheden. Bovendien werden zij nauwelijks geïnformeerd over de voortgang van beslissingen, terwijl de beklaagde wel in beroep kon gaan. De zaak aan de faculteit Bio-ingenieurswetenschappen viel nog onder deze procedure. De professor werd toen wel al gedegradeerd tot docent.