Heeft de modewereld een probleem met culturele toe-eigening?

Cultural appropriation in de mode-industrie

Cultural appropriation, of culturele toe-eigening, houdt in dat een traditie, kledij, gewoonte of taal van een etnische minderheidsgroep wordt overgenomen door de meerderheidsgroep. Cruciaal hierbij is de machtsbalans tussen deze groepen, waardoor de meerderheid de macht heeft concepten over te nemen om er zelf munt uit te slaan zonder de herkomst te vermelden, of door de traditie stereotiep weer te geven. Gebruiken waar minderheden bijzondere waarde aan hechten, worden gecommercialiseerd, vaak zonder de oorsprong te erkennen. De tegenhanger hiervan is culturele appreciatie, waarbij je op een respectvolle manier interageert met elementen uit andere culturen en op zoek gaat naar de sociaalhistorische context ervan. De slinger van de mode-industrie slaat echter vaak door naar cultural appropriation.

"Scandinavian scarf" of dupatta? Weten we wel waar onze festivalmode vandaan komt?

Met het festivalseizoen zien we een terugkeer van meer Zuid-Aziatische mode: bangle-armbanden, gedetailleerd borduurwerk, noem maar op. Een goed voorbeeld is Coachella, een muziekfestival in de VS waarvan de festivalmode vaak als voorspelling geldt voor wereldwijde zomertrends. De verspreiding van deze tradities is niet problematisch op zich, maar zowel in de VS als in Europa bestaat er een sterke tendens om de origine van deze stijlen te miskennen. Een goed voorbeeld hiervan is de dupatta: een traditioneel Zuid-Aziatische sjaal die rond de nek en schouders hangt. Sinds twee zomers geleden wordt deze echter systematisch een "Scandinavische sjaal" genoemd, waardoor de Zuid-Aziatische oorsprong ontkend wordt. 

Hier stopt het echter niet. Wie al eens gezocht heeft naar nieuwe zomeroutfits, heeft ongetwijfeld de Ibiza-mode al eens zien voorbijkomen. Denk aan korte rokjes en topjes met opvallende kleuren en borduurwerk met kralen. Deze outfits zijn niet uitgevonden door feestgangers op Ibiza, maar gaan terug op eeuwenoude Indische borduurtechnieken. Een groot aantal opiniemakers en modekenners uit Zuid-Azië hebben zich hierover al meermaals uitgesproken. Zo beschrijft modejournalist Badgotri in Dazed het dubbele effect van deze trends voor haar als Indische vrouw. Zo is de mode representatief voor die uit haar jeugd, maar met een onjuiste beschrijving van de herkomst.

De dubbele standaard achter de clean girl

Een andere populaire trend is de clean girl. Vooral bij jonge vrouwen floreert dit mode-, make-up- en lifestyle-ideaal. Maar zoals vaak in de modewereld, is de trend verre van onschuldig. Want als er clean girls rondlopen, bestaat er dan ook zoiets als een dirty girl? 

Hoe ziet een clean girl er precies uit? Moeiteloos, minimalistisch en elegant zijn de sleuteltermen. Clean girls steken hun haar op; haargel of -spray zorgt ervoor dat er geen haartje loszit. Een gave huid is een must. Het uniform van de clean girl bestaat uit eenvoudige kledingstukken in neutrale kleuren. Denk aan jeans met wijde pijpen en daarbovenop een crop top. Vergeet de gouden oorringen niet. 

Opvallend genoeg volgen vooral witte, jonge en slanke vrouwen deze trend, geïnspireerd door modellen als Hailey Bieber. Maar Bieber en co. hebben deze stijl niet uitgevonden. Een strakke, slick-back dot is bijvoorbeeld al decennia een vaste waarde bij vrouwen met een Afrikaanse of latinoachtergrond. Lang voor het gemeengoed werd, droegen vrouwen van kleur ook al gouden oorringen, en dat vertellen witte influencers er vaak niet bij. Meer nog, voor dezelfde stijlen die nu door hen worden opgehemeld, krijgen vrouwen van kleur het verwijt dat ze marginaal of onprofessioneel voor de dag komen. Een klassieke casus van cultural appropriation?

Chinamaxxing: geen Mandarin jacket maar een Tang Jacket

De invloed van Chinese stijlen valt op wanneer je de selectie van luxemerken of zelfs het aanbod in de tweedehandswinkel ziet. De 'Mandarin Jacket', origineel de Tang jacket, herkenbaar door de typische 'Mandarin' kraag en de traditionele, decoratieve knoopsluiting, is een goed voorbeeld hiervan. Dit ontwerp gaat terug tot de Qing dynastie, maar het origineel werd verbasterd door de herinterpretatie van Westerse ontwerpers. Bovendien is het origineel ook een adaptatie van een ander stuk binnen de Chinese cultuur, wat laat zien dat adaptatie niet altijd problematisch is.

Binnen adaptatie en appropriatie staan machtsdynamieken centraal, zeker binnen de economie. Zo werd China's positie binnen de modesector vaak geassocieerd met goedkope massaproductie. Maar er is een duidelijke shift waar China's dominantie niet enkel gedefinieerd wordt door het 'made in China'-label, maar ook impact maakt met traditie en nieuwe ontwerpers. Zo zijn stukken van ontwerpsters als Vivianne Tam een duidelijk resultaat van een intersectie van Chinese en Westerse trends. Echter is het belangrijk dat herinterpretatie het origineel erkent, en dat de erkenning van traditie en zijn schoonheid niet afhankelijk blijft van een Westers bepaalde trendcyclus. Zo zijn er veel opkomende Chinese ontwerpers, zoals Robert Wun, PH5 die China's invloed binnen mode terug bevestigen.

Als consument is het dus belangrijk om de oorsprong van trends te erkennen, maar is het wel eerlijk om alle verantwoordelijkheid aan onze voeten te leggen? De mogelijkheid tot culturele geletterdheid is immers ook een privilege. Vooral bedrijven hebben de plicht om culturen niet te misbruiken als innovatieve marketing. Toch heb je als klant altijd de mogelijkheid om je te informeren en op een bewuste manier te shoppen. Het gaat er vooral om deze stijlen te blijven appreciëren, maar met bewustzijn en erkenning voor waar ze vandaan komen.