"Ik denk dat het een illusie is om te denken dat sport en politiek gescheiden zijn", Herwig Reynaert over sport en oorlog

Er is al ontzettend veel geschreven over de Eerste Wereldoorlog. Vanwaar kwam de specifieke interesse om een boek te wijden aan deze olympiërs?

"Dit project is samen met Bart Vangrysperre ontstaan. Het begon eigenlijk bij een vrijwilligersproject van Bart rond oorlog en sport. Hij gaf daar jaren geleden een lezing over, ik was daar puur uit vriendschap naartoe gegaan. Na die lezing vroeg ik aan Bart: 'Wat ga je hier nu verder mee doen?' Waarop hij antwoordde: 'Niks.' Ik zei hem dat ik het fantastisch interessant vond en dat ik mee mijn schouders eronder wilde zetten. Zo is het in december 2010 echt begonnen."

Hoe hebben jullie die enorme hoeveelheid informatie uiteindelijk weten te filteren tot een boek?

"Toen ik me begon in te lezen, besefte ik al snel dat 'sport en WOI' een immens breed onderwerp is. Ik heb toen tegen Bart gezegd: 'We hebben twee opties. Ofwel houden we ons hier de rest van ons leven mee bezig, ofwel planten we ergens een vlag.' Vanuit mijn wetenschappelijke achtergrond stelde ik voor om voor die tweede optie te kiezen en een heel specifiek thema te pakken. Dat thema werd de verhalen van de olympiërs."

Als een bekende sportman sterft, wordt de abstracte gruwel van een oorlog plotseling heel bevattelijk voor het grote publiek

Jullie hebben er bewust voor gekozen om de focus op de 'Vlaamse velden' te houden, terwijl Frankrijk ook vol interessante verhalen zit. Was het moeilijk om die grens te bewaken?

"De verleiding was groot om uit te wijken, maar we hebben voet bij stuk gehouden. Dit was echt een passieproject in mijn vrije tijd. Ik zat er vaak tot diep in de nacht aan te werken, tot ik mezelf dwingen moest om te gaan slapen. Het was een dubbel gevoel: aan de ene kant was ik enthousiast als ik een nieuwe naam vond die in het plaatje paste, maar tegelijkertijd voelde ik een diepe droefheid. Je beseft op dat moment dat je wéér een jonge kerel hebt gevonden die het niet gehaald heeft. Eigenlijk hoop je niemand te vinden, maar je weet dat ze er zijn."

Jacques Rogge, de voormalige voorzitter van het Internationaal Olympisch Comité, schreef een voorwoord voor het boek. Hij had het over atleten als bron van inspiratie. Zie je die link met de huidige tijd nog steeds?

"Absoluut. Rogge stelde de vraag hoe atleten vandaag de dag, in tijden van crisis of oorlog, een inspiratiebron kunnen blijven. Je ziet dat sporters nog steeds worstelen met politieke boodschappen. Denk maar aan de Oekraïense skeleton-atleet tijdens de recente Winterspelen die foto's op zijn helm wilde plaatsen als eerbetoon. Het IOC worstelt daar vaak mee, omdat politieke uitingen officieel verboden zijn, maar ze proberen wel in dialoog te gaan. Sporters die geconfronteerd worden met oorlog, blijven nu eenmaal groot nieuws."

"In het begin van het Russisch-Oekraïense conflict sneuvelde een Oekraïense gewichtheffer die op de Spelen in Rio vierde was geworden. Dat haalt direct alle kranten. Als een bekende sportman sterft, wordt de abstracte gruwel van een oorlog plotseling heel bevattelijk voor het grote publiek."

Het inspirerende van hun verhalen en verwezenlijkingen werd gekaapt voor politieke doeleinden

Hoe kijkt u zelf naar zo'n politieke boodschappen op sportevenementen?

"Ik begrijp het standpunt van het IOC dat ze geen politieke boodschap wensen, maar ik denk dat het een illusie is om te denken dat sport en politiek gescheiden zijn. Alleen al de keuze waar zo'n sportevenementen plaatsvinden, heeft politieke consequenties. Zoals het WK voetbal in Argentinië in 1978, toen er een militaire dictatuur regeerde. De beslissing om het daar te houden, lokte veel reacties uit. Net als vandaag waren er veel stemmen die toen opriepen om niet te gaan uit de overtuiging dat je het regime anders steunt/legitimeert."

"Sport wordt ook vaak gebruikt in het kader van nationalisme. Het sportief succes draagt bij tot de uitstraling van het land. Maar sport als een soort politieke marketing zag je ook al in WOI. Het Engelse leger bestond toen vooral uit vrijwilligers, bekende atleten werden toen gebruikt als propagandamateriaal om mensen aan te sporen om zich aan te melden bij het leger. Dat is alsof bekende voetbalspelers vandaag hun supporters oproepen om te gaan vechten. Het inspirerende van hun verhalen en verwezenlijkingen werd gekaapt voor politieke doeleinden."

Is die boodschap over de "waanzin van de oorlog" vandaag de dag nog wel genoeg aanwezig, of moet deze nieuwe generatie dat opnieuw leren?

"Het is vaker gezegd, maar het is actueler dan ooit. Het mensdom doet de term 'dom' soms alle eer aan als je ziet hoeveel militaire conflicten er vandaag nog steeds zijn. Sommigen vinden het misschien naïef, maar ik geloof dat die naïviteit mag. We moeten die vredesboodschap blijven herhalen."

Maakt de focus op individuele sporters het makkelijker om de enorme aantallen slachtoffers te begrijpen?

"Absoluut. Als we nu horen over de aantallen in het huidige conflict tussen Rusland en Oekraïne, en dan hebben we het nog niet eens over de Noord-Koreanen of anderen die daar meevechten, dan zijn dat slechts kille getallen. Net als bij de Wereldoorlogen: je hoort een hoog getal, maar je kunt je er eigenlijk niets bij voorstellen. Door het verhaal van één olympiër te vertellen, geef je die cijfers een gezicht. Dat maakt het concreet en menselijk."

Op welke manier kan sport een positieve kracht in de samenleving zijn?

"Sport zorgt voor maatschappelijke integratie en samenhorigheid onder de mensen. Het is een tegenhanger van de verzuring van de maatschappij. Hoewel er competitiviteit bij komt kijken, verbindt het de mensen wel. Het samenspel is een enorm relevant aspect van sportmanschap."