Dirk De Wachter: "Mijn boek is geen pleidooi voor procrastinatie of uitstelgedrag, het is een pleidooi voor The right moment."

Wachten wordt vaak als iets passiefs gezien, maar in uw boek stelt u dat het juist ook heel actief kan zijn. Wat bedoelt u daarmee?

"In mijn boek pleit ik voor een houding van geduld, bedachtzaamheid, voorzichtigheid, mildheid en traagheid. Het is een pleidooi dat in deze tijd wel van pas kan komen omdat ik zie dat impulsiviteit, onvoorspelbaarheid en onbedachtzaamheid tot op het hoogste (internationale) politieke niveau deel van het bestuur zijn geworden.
Mijn boek is geen pleidooi voor procrastinatie of uitstelgedrag, het is een pleidooi voor The right moment. Een term waarmee Hannah Arendt een waakzaam wachten beschrijft waar er op het juiste moment, na overleg en twijfel, een beslissing genomen wordt waar men volledig voor gaat. Het wachten dat ik beschrijf omvat ook Gelassenheit, een Heideggeriaanse term die duidt op een waakzaam en attent verbonden zijn. Wachten omvat dus niet dat men zich terugtrekt uit de wereld en men alles zijn beloop laat gaan. Het gaat over samen, met een ander, beslissen wat er moet gebeuren."

"Ik vind het ook belangrijk om te vermelden dat wachten ook voor mij niet evident is. Ik ben een ongeduldige mens die het lastig heeft met wachten. Ik wil dus zeker geen goeroe-achtige positie innemen van waaruit ik jullie zal zeggen wat je hoort te doen of niet te doen. Zelf weet ik het ook niet zo goed, maar ik zal bijvoorbeeld wel vragen of het toch geen goed idee zou zijn als we af en toe eens nadenken en wachten voordat we reageren op X."

Studenten ervaren vandaag veel druk door sociale media, maar ook door zoveel andere dingen. Op welke manier kunnen studenten zo'n wachtende houding toepassen in hun dagelijkse leven?

"Ik ben geen man van tips en tricks. Ik schrijf een boek en jullie moeten maar zien wat je daarmee kunt. Mijn boeken zijn eigenlijk een beetje hetzelfde als mijn psychotherapeutisch werk. Want als ik zeg "dat moet je doen en dat moet je niet doen", dan werkt dat veel minder goed dan als mensen zelf zeggen "ik ga dat zo eens proberen". Dat werkt veel beter in psychotherapie én in de wereld."

We zitten aan het einde van een doordrammende vooruitgangscultuur die gefocust is op efficiëntie, druk en groei

"In mijn boeken ben ik heel kritisch over de wereld, over wat er misloopt, zeker in mijn boek 'Borderline Times'. Maar ik ben ook geen cultuurpessimist, ik ben een hoopvolle mens, die ziet dat een jonge generatie, jullie en nog jonger ook, wel nadenkt en zich engageert. Dus ik ben hoopvol gestemd over de toekomst."

Veel mensen voelen zich opgejaagd door externe factoren. Hoe kan een wachtende levenshouding daar tegenop boksen?

"Dat is voor mij ook moeilijk. Ik zit in een academisch milieu waar heel hoge verwachtingen gelden. Tegenwoordig zien we een ongeloofelijke toename in burn-outs en naast de mid-life-crisis bestaat er nu ook zoiets als de quarter-life-crisis. We maken allemaal deel uit van het systeem en kunnen elk kleine verschillen maken die het systeem zouden kunnen doen kantelen. Mijn grote frustratie is dat mijn discours enthousiast wordt onthaald, maar dat ik de kanteling in de realiteit, in de wereld nog niet zie. Aan de andere kant besef ik natuurlijk ook dat deze kleine psychiater de wereld niet eigenhandig gaat veranderen."

Volgens mij zit de waarachtigheid van de menselijke verbinding in het echte fysieke contact

"Ik draag mijn kleine steentje bij. Dan is het aan al die mensen die zelf nadenken over hun leven om te zien hoe wij, jonge mensen, naar de toekomst die wereld een beetje anders benaderen. En dan kantelt dat wel. Daar ben ik zeker van want er kraakt iets. We zitten aan het einde van een doordrammende vooruitgangscultuur die gefocust is op efficiëntie, druk en groei. Ik ben niet tegen economische groei binnen dat systeem, maar hoe kan de levenskwaliteit en mentale rust daarin een plaats hebben? Dat is voor mij de uitdaging."

Kan een low-tech levensstijl soelaas bieden?

"Volgens mij zit de waarachtigheid van de menselijke verbinding in het echte fysieke contact. Smartphones en technologie hebben zeker hun nut, maar ik vind dat we te veel contact maken met het scherm en we ons daardoor afschermen van anderen. Waarna men naar een psychiater zoals ik komt en ik hen de vraag stel: "Met wie spreek je daarover?" "Met niemand, alleen met u" antwoorden ze dan. Daarom heb ik zo'n wachtlijsten, iedereen wil met mij spreken. (lacht) Mijn boodschap is dus: spreek met elkaar. Zoals Heidegger zegt: "existieren ist miteinander sein". Dus het menselijk zijn is fundamenteel met anderen. Onze maatschappij lijkt heel erg in te zetten op het 'zelfige', het ikkige, het autonome, het vrije ik dat het op zichzelf maakt. We stellen ons leven voor als een soort van project. Dat loopt soms mis en als je dat allemaal op jezelf doet, is er niemand om je te ondersteunen. De menselijke soort bestaat echter door samen te werken. De tijger is daarin anders. Wij mensen zijn eerder zoals mieren, of bijen, zusammen. Stel dat ik hier buiten ga en ik kom een tijger tegen, dan word ik zeker opgegeten, maar als we met velen zijn, dan kunnen we een hek en een speer maken en kunnen we de tijger doden. Ook het wachten gebeurt samen."

U heeft het over verbinding, wat denkt u over initiatieven die AI-chatbots gebruiken als ondersteuning bij mentale problemen?

"Ik ben kritisch. Want ontbreekt daar juist die verbinding? Ik denk het wel. Het kan misschien beter zijn dan niks of pseudo-therapeuten die verkeerde dingen zeggen. Misschien dat als een chatbot goed ontwikkeld wordt dat er iets voor te zeggen valt. Voor mij is het echter altijd een plan B omdat de fysieke realiteit tussen mensen voor mij essentieel is en dit zal zo blijven tot het einde der dagen."