Terwijl de Democraten hun wonden likken na de verloren verkiezing van 2024, gedraagt president Trump zich als een pletwals. Hoe zijn we hier beland en wat valt eraan te doen? Wij vroegen het aan voormalig Amerikacorrespondent van de VRT Björn Soenens.
Met een burgeroorlog, de burgerrechtenbeweging en slechts twee partijen lijkt polarisatie centraal te staan in de Amerikaanse cultuur.
Soenens: "Ik ga misschien iets controversieels zeggen, maar polarisatie is goed voor ons. Polarisatie betekent dat er twee polen zijn die elkaar aantrekken en afstoten. Uit die tegenstellingen ontstaat een gezond debat. A little competition is good. Maar als de discussie ontaardt in leugens waarbij de één de ander wil verwoesten en er niet meer mee door een deur kan, dan heb je een probleem. Op dat punt zitten ze nu in de VS. Het tweepartijensysteem heeft altijd gewerkt, maar enkel zolang de partijen bestonden uit gematigde en extreme elementen aan zowel linkse als rechtse zijde. Op die manier konden er meestal compromissen gesloten worden, maar die gematigde elementen zijn geleidelijk aan weggezuiverd waardoor je nu met twee absolute tegenpolen zonder matiging zit."
Op welke manier heeft Trump de Republikeinse Partij veranderd?
"Voor Trump kwam, werd de Republikeinse Partij gezien als de partij van de zakenlieden. Trump heeft in 2016 echter een revolutie ontketend waarbij hij de arbeiders, die traditioneel op de Democraten stemden, naar zijn partij toegetrokken heeft. In een land waar geen kiesplicht is, wist Trump de kiezers te mobiliseren die anders nooit zouden stemmen door in te spelen op de woede en de haat tegen de elite. De oorlog in Irak en Afghanistan, de financiële crisis, dat was ook effectief de schuld van de elite. Trump speelde ook in op de teleurstelling na Obama. Hij zou de verandering brengen die Obama niet had waargemaakt. Trump heeft ze zelf natuurlijk niet waargemaakt, maar klaagde daarna dat 'ze' hem stokken in de wielen staken en hij kwam ermee weg."
In een land waar er geen kiesplicht is, wist Trump de kiezers te mobiliseren die anders nooit zouden stemmen
Heeft hij goed ingespeeld op de polarisering?
"Hijzelf niet, maar de mensen in zijn omgeving wel. Na zijn eerste ambtstermijn verloor hij de macht, maar in de periode erna had hij de omstandigheden mee: de gevolgen van de pandemie, de hoge inflatie, de buitenproportionele aandacht voor de rellen na de moord op George Floyd. Trump stak alle schuld op Biden en de Democraten. Tegelijkertijd bereidden zijn trouwe aanhangers Project 2025 voor, een uitgewerkte radicaalrechtse regeeragenda, die vanaf dag 1 na zijn herverkiezing in snel tempo en tot in de details werd uitgevoerd. Het amateurisme en de tegensputteringen uit de eerste ambtstermijn waren weg."
Welke rol spelen de media in die polarisatie?
"In Amerika zie je dat de journalistiek zich veel meer afspeelt in echokamers dan in België. Als je nu bijvoorbeeld naar VTM of de VRT kijkt, liggen enkel de klemtonen of de redactionele lijn anders. In Amerika gaat het over ideologische klemtonen, daar zitten zenders vaak in gekleurde ideologische kampen. Geregeld worden er nepfeiten en leugens de wereld ingestuurd. In het Pentagon mogen sinds kort geen journalisten meer binnen die andere bronnen willen raadplegen waardoor enkel regimebevestigende jaknikkers overblijven. Als de waarheid geen waarde meer heeft, en als niets nog als waar wordt ervaren, ligt het veld open voor demagogen die je alles kunnen wijsmaken."
Terwijl de Republikeinen een blok vormen, lijkt de Democratische Partij met zichzelf in de knoop te zitten, waar zijn ze de mist ingegaan?
"De Democraten hebben onder Clinton een derde weg gekozen. Sociaaldemocraten in Europa, zoals Tony Blair, deden hetzelfde. De Democratische Partij koos niet meer voor de arbeiders, maar voor de creatieve klasse en de hoogopgeleiden. Democraten hadden niet in de gaten dat de ongelijkheid steeds verder toenam, en er steeds meer achterblijvers waren. In Amerika voelt die ongelijkheid veel ruwer aan dan hier, omdat er haast geen sociale vangnetten bestaan."
"Ik sprak ooit met journalist en historicus Thomas Frank. Hij maakte een onderscheid tussen het beleid van progressieven en hun gedrag. Hij zei dat Amerikanen houden van sociale zekerheid, pensioenen, voedselbonnen en ziekteverzekeringen zoals Medicare. "They love liberal ideas, but they fucking hate liberals." Waarom? Omdat progressieve mensen vaak zwaaien met hun vingertje en behartigen om verdraagzaam te zijn en een regenboogvlag te dragen, terwijl ze dat zelf niet doen. Op hun deur hangt 'refugees welcome', maar als er een paar daklozen op hun straat liggen, bellen ze de politie. 'Links lullen, rechts vullen' noemen ze dat."
De polarisering was in NYC als een barometer die aangeeft dat er iets scheelde: de patiënt is een beetje koortsig en dan moet je naar de dokter
Wat moeten de Democraten doen, willen ze de verkiezingen in 2028 winnen?
"De duidelijke les hier is ook: stop met de mensen de les te lezen en grote principes te verkondigen. Tegen arbeiders zeggen: 'Je mag wel niet racistisch zijn hé', dat helpt niet. Help je kernkiezers eerst een beter leven te krijgen. Als ze iets meer materiële welvaart ervaren, dan gaan ze zich minder bedreigd voelen door 'de ander', of dat nu immigranten zijn of andere minderheden. Dat is hoe het werkt. Er wordt vaak gezegd dat de democraten op zoek moeten gaan naar gematigde figuren, maar mensen die iets doen aan de woede van de mensen vind ik in feite gematigder dan de zogezegde centrumfiguren die de woede niet aanpakken en maar laten betijen."
Wat maakt dat politici als Zohran Mamdani wel succesvol kunnen zijn?
"Mamdani had een simpele boodschap: freeze the rent, bouw 200.000 nieuwe woningen, maak de bus gratis, net als kinderopvang tot vijf jaar en hef 2% extra belasting voor de rijken. Dat is dus 20.000 dollar extra voor wie meer dan een miljoen dollar verdient. Vermenigvuldig dat maar eens met de 384.000 miljonairs die in New York leven. Dat is ruim 7 miljard. Dan zijn 700 miljoen voor gratis bussen een habbekrats. Je kan verkiezingen alleen winnen met een heldere boodschap. De polarisering was in NYC als een barometer die aangeeft dat er iets scheelde: de patiënt is een beetje koortsig en dan moet je naar de dokter."
Reactie toevoegen