De Vlaamse musea zijn getroffen door storm Caroline: het ziet ernaar uit dat de organisatie van het Vlaamse museumlandschap grondig herzien zal worden.
Op 6 oktober kondigde minister van Cultuur Caroline Gennez (Vooruit) een spraakmakend plan aan om het museumlandschap in Vlaanderen te hervormen. De beleidsnota die eerder al in een parlementaire commissie besproken werd, is kenmerkend vaag. De reorganisatie van de Vlaamse musea zou inhouden dat er een opdeling gemaakt wordt in drie categorieën of clusters; de cluster schone kunsten zou dan de bevoegdheid worden van het Antwerpse KMSKA, de hedendaagse kunst krijgt het Gentse S.M.A.K. als boegbeeld, en het derde baken wordt Mu.Zee in Oostende, met als specialisatie de moderne kunst. Deze regeling zou volgens de minister tegen 2028 van kracht moeten zijn.
"De collectie wordt niet afgepakt van het M HKA en op camions gezet naar Gent" - Caroline Gennez
De grootste veranderingen - die bijgevolg de meeste reacties uitlokken - zullen zich voltrekken bij de cluster van de hedendaagse kunst. Zo wordt S.M.A.K. het nieuwe Vlaamse centrum van actuele en hedendaagse kunst en zal de financiering van het museum niet langer op stedelijk niveau gebeuren, maar wordt deze overgedragen aan het Vlaamse bestuur. Dit is volgens De Morgen een grote ontlasting voor de stad die de schuldenberg van het museum niet langer kon dragen. Ook zal het museum voor actuele kunst een financieel duwtje in de rug ontvangen zodat het zich kan uitbreiden. De Gentse schepen van cultuur Astrid De Bruycker (Vooruit) was in een interview met VRT NWS zeer positief over deze ontwikkelingen: ze noemde de herschikking "fantastisch" en verzekerde bezorgde cultuurliefhebbers dat het 'merk' S.M.A.K. onaangetast zal blijven.
M HKA x S.M.A.K.: frenemies?
In Antwerpen leeft er echter minder enthousiasme. In de oorspronkelijke tekst van de beleidsnota was er sprake van een plan om de gehele collectie van het M HKA naar het S.M.A.K. in Gent te verhuizen. Recent liet Gennez weten dat dit een misverstand is en dat het om fake news zou gaan, hoewel in de begeleidingsnota van de minister zelf werd gesproken over het verlies van M HKA's museale werking, alsook over een overheveling van een groot deel van de collectie. Tien dagen na de eerste aankondiging van de hervormingen corrigeerde minister Gennez de miscommunicatie in het Vlaams Parlement: "De collectie wordt niet afgepakt van het M HKA en op camions gezet naar Gent. Het museum wordt niet gesloten of opgedoekt". In plaats daarvan zullen de musea volgens Gennez op papier van een hechte samenwerking kunnen genieten, met als doel de collectie hedendaagse kunst van de Vlaamse Gemeenschap te versterken. In dit partnerschap krijgt S.M.A.K. dan de verantwoordelijkheid over de zogenaamde collectiezorg van de werken in M HKA. Tijdens dit debacle nam Herman De Bode, de voorzitter van het Museum voor Hedendaagse Kunst Antwerpen, zijn ontslag en liet hij weten dat zijn vertrouwen in de Vlaamse regering stevig is gekelderd. Of de harmonieuze samenwerking die Gennez voor ogen had ook effectief in praktijk omgezet zal worden, valt nog te bezien.
Wat nu met M HKA?
Concreet zal het Museum van Hedendaagse Kunst Antwerpen de toegang tot haar collectie behouden en zal ze de kans krijgen om deze zelfs uitgebreider te vertonen. Ook zullen kunstwerken vanuit S.M.A.K. die beter in de Antwerpse context passen, mogelijk verhuizen naar M HKA, aldus minister Gennez.
Verder krijgt het Antwerpse museum enkel wind van voren: het ziet een investering van maar liefst 130 miljoen euro voor nieuwe verbouwingen in één klap verdwijnen. Dat geld wordt nu onder de verscheidene Vlaamse musea herverdeeld, enerzijds om hun werkingen te ondersteunen tijdens deze transitieperiode en anderzijds om ervoor te zorgen dat er in de toekomst voldoende spaarcenten zijn om op terug te vallen. Het bedrag van 130 miljoen euro zou worden opgesplitst in twee delen: 85 miljoen wordt uitgetrokken voor de huidige legislatuurperiode en een som van 45 miljoen wordt opzijgezet voor de regering die in 2030 aan de macht zal komen.
Een doorvoering van de hervorming zou betekenen dat Stad Antwerpen een artistiek aanbod bezit dat Bart De Wever en zijn partij nauwer aan het hart ligt
M HKA wordt door deze hervormingen getransformeerd in een kunstencentrum dat ruimte zal bieden voor tentoonstellingen, ateliers en residenties. Volgens minister Gennez zullen Belgische artiesten vanuit verschillende disciplines er terechtkunnen om ondersteuning, dialoog en uitwisseling te vinden.
Bakken van kritiek
Naast commentaar op de flagrante miscommunicatie omtrent de hervorming, kreeg Gennez ook bijtende kritiek binnen met betrekking tot de inhoud van haar plannen, dit vanuit zowat alle betrokken partijen. Onder anderen Katrien Patryka (CD&V), een coalitiegenoot van de minister, bekritiseerde de minister omwille van de onduidelijke fundering van haar project. De minister beklemtoonde in haar reactie dat haar beslissing in overleg met de lokale besturen van de betrokken steden werd genomen. De opmerkelijke afwezigen in het debat zijn de musea zelf: uit het antwoord van de minister blijkt dat die dialoog nóg niet is aangegaan.
Volgens andere critici zou de nota ook een ideologisch randje bevatten: de plannen zouden opgemaakt zijn met het Vlaams-conservatieve Antwerpen (momenteel onder bestuur van de N-VA) in het achterhoofd. Een doorvoering van de hervorming zou betekenen dat Stad Antwerpen een artistiek aanbod bezit dat Bart De Wever en zijn partij nauwer aan het hart ligt. Antwerpenaren zullen door deze veranderingen kunnen genieten van 'echte' klassieke, schone kunsten in het KMSKA. Gent, stad van licht en liefde, zou daarentegen een eerder progressieve, hedendaagse collectie herbergen. Beide steden zouden op die manier over een repertoire beschikken dat beter past bij 'hun stedelijke overtuigingen'.
Reactie toevoegen