Online ID-checks, 'save the children' of een pure inbreuk op de privacy?

De Britse Online Safety Act: een recap

De Britse Online Safety Act gaat al mee sinds 2023, maar trad pas recent volledig in werking. De wet richt zich tot online platformen en heeft een erg ruim toepassingsgebied. Zo moeten platformen een risicoanalyse uitvoeren om illegale content op hun sites op te sporen en worden er allerlei nieuwe misdrijven geïntroduceerd. Een voorbeeld daarvan is 'epilepsytrolling'. Dat is het bewust doorsturen van flitsende beelden met als doel een epilepsieaanval te ontlokken. 

Aan de hand van de nieuwe maatregelen wil de Britse wetgever ervoor zorgen dat platformen illegale content, zoals beelden van kindermisbruik en extreem geweld, hardhandig bij het nekvel grijpen. Daarnaast wil men vermijden dat kinderen online aan content kunnen geraken die niet per se illegaal is, maar wel schadelijk kan zijn gezien hun jonge leeftijd. Denk daarbij aan pornografie. 

Hoe nobel het doel ook moge zijn, de middelen reiken volgens sommigen erg ver, zo ver dat er mogelijk sprake is van een inbreuk op de privacy of de vrije meningsuiting. Zo vereist de wet dat de platformen in geëncrypteerde berichten van gebruikers grasduinen om op zoek te gaan naar beelden van kindermisbruik. Om te vermijden dat kinderen illegale of ongepaste inhoud zouden kunnen aanklikken, voert de wet ook 'age verifications and identity checks' in. De checks zorgen ervoor dat gebruikers op platformen die gevaarlijke inhoud bevatten, vaak pornosites, vooraf een foto van een identiteitskaart moeten doorsturen naar de site. De leeftijdscheck kan op verschillende manieren gebeuren: van een selfie tot een effectieve kopie van de identiteitskaart. 

Voor de platformen staat er met deze nieuwe wet in elk geval best wat op het spel. Als ze zich niet aan de vooropgestelde verplichtingen houden, kunnen ze zich aan een financiële koude douche verwachten. De wet voorziet boetes tot wel 10% van hun jaarlijkse omzet.

De leeftijdscheck kan op verschillende manieren gebeuren: van een selfie tot een effectieve kopie van de identiteitskaart 

Online safety Act goes Europe 

Ook de EU wil in de voetsporen van het VK treden. De wet in kwestie is hier niet de Online Safety Act, maar wel de Digital Services Act. Ook in deze wet wordt er veel belang gehecht aan de bescherming van minderjarigen, en net als in het VK stelt men voor om 'zeer grote platformen' te verplichten leeftijdscontroles uit te voeren. Het opzet is dus zowel bij ons als over het kanaal hetzelfde. De wet zal eerst via een pilootproject in vijf Europese landen (Frankrijk, Spanje, Italië, Denemarken en Griekenland) uitgetest worden waar men verplichte leeftijdschecks om pornosites te betreden uit gaat testen. De identiteitsverificatie zal via een app verlopen (in België wordt ItsMe genoemd om deze rol op te nemen). Daarnaast werkt de EU ook aan een 'EU Digital Identity Wallet', een soort digitale identiteitskaart voor EU-inwoners. De EU droomt dus groot. 

Bedenkingen

Voorstanders van de Online Safety Act zien online identiteits- en leeftijdsverificatie als noodzakelijk om de veiligheid van kinderen op het internet te garanderen. Maar de manier waarop de Britse overheid deze geïntroduceerd heeft, heeft veel kritiek uitgelokt.

Veel critici zien de wet als een inbreuk op de privacy. Wie een site met 'volwassen-inhoud' wil betreden of een liedje op Spotify wil beluisteren dat een 'ongepast' woord bevat, hoort een foto van zijn/haar identiteitskaart, rijbewijs of van zichzelf aan een intermediair bedrijf te overhandigen. Als alles goed verloopt, wordt deze data veilig bewaard. Maar in tijden waar het digitale landschap deel wordt van oorlogsvoering, kan men zich afvragen of dit überhaupt wel mogelijk is.

Een andere bedenking die vaak aangebracht wordt, is dat bedrijven zoals Google en Meta zelf geacht worden om de inhoud op hun websites/platform te modereren. Omdat boetes hoog op kunnen lopen, gaan deze bedrijven vaak verder dan de wet voorschrijft. Extreem strikte, AI-gedreven, 'content-moderatie' bestempelt (on)gewild veel content als 'gevaarlijk' of  'volwassen' waardoor het achter een leeftijdsverificatie belandt. Journalistiek die oorlogsbeelden bevat of queer-content die geaardheid bespreekt, zijn hier vaak het slachtoffer van. Sommige websites, zoals Wikipedia, overwegen zelfs om Britse gebruikers helemaal geen toegang meer te geven omdat ze weigeren leeftijdscontroles in te voeren. Hierdoor wordt de toegang tot bepaalde info moeilijker gemaakt en dreigt men juist de kinderen te schaden die deze wet hoort te beschermen.
 

Extreem strikte, AI-gedreven, 'content-moderatie' bestempelt, (on)gewild, veel content als 'gevaarlijk' of  'volwassen' waardoor het achter een leeftijdsverificatie belandt

Valt het te omzeilen?

Internetgebruikers in het Verenigd Koninkrijk hebben tal van manieren gevonden om de maatregelen te omzeilen. Zoals Tim Knight die een website heeft gebouwd om een 'fake' id van zittende MP te genereren wanneer gebruikers worden gevraagd om een id-check uit te voeren. De makkelijkste manier voor een doorsnee internetgebruiker om te ontsnappen aan de id-checks is het gebruiken van een VPN. Een VPN verbergt je echte locatie waardoor het lijkt alsof je vanuit een andere locatie op het internet zit. Dus in plaats van België lijkt het alsof jouw computer in bijvoorbeeld Nieuw-Zeeland zit. Omdat in het land geen regels gelden die id-checks verplicht maken, krijg je geen pop-up om een id-check uit te voeren en kun je nog steeds genieten van het internet zonder je gegevens op het spel te zetten. Bekende VPN's zijn onder andere NordVPN en Surfshark. Nu moet je voor beide een abonnement aan gaan. Een gratis alternatief is ProtonVPN.