Anathema sit

© Benn Deceuninck

© Benn Deceuninck

Art(silence) loopt op 22 december al ten einde. Waarom dan toch nog dit artikel? Heel eenvoudig, de historische bibliotheek van Henry Van de Velde himself sluit. Net zoals alle andere seminariebibliotheken dient de kunstbib te verhuizen naar de nieuwe facultaire bibliotheek in de Rozier-Plateau, gepland voor de zomer van 2012. Erg jammer natuurlijk, want het oude gebouw werd door Van de Velde speciaal ontworpen om te dienen als kunstbibliotheek. Het gebouw heeft zijn typisch minimalistisch-modernistisch design meegekregen. De ramen zijn hoog geplaatst, zodanig dat de lezende bezoekers niet gestoord worden door de buitenwereld maar toch een optimale lichtinval krijgen. Dat laatste was erg belangrijk voor Van de Velde, getuige ook de glasramen van de Centrale Bibliotheek naast de Boekentoren.

Inspraak

Ironisch genoeg is de bib enkel aan de buitenkant beschermd verklaard, niet aan de binnenkant. Nóg ironischer is dat het nog helemaal niet bekend staat wat er met de ruimte zal gebeuren eens de boeken verhuisd zullen zijn. Er zou sprake zijn van een cafetaria, maar de Blandijn heeft al een cafetaria. Verder zal het ook niet meer mogelijk zijn om tentoonstellingen in te bedden in het materiaal dat al aanwezig is, zoals nu het geval is. Studenten zullen ook niet langer kunnen binnenwandelen en rustig grasduinen tussen de rekken, aangezien alle boeken zullen moeten worden aangevraagd zoals in de Boekentoren het geval is. Benn Deceuninck, bibliothecaris sinds 2003, heeft gemengde gevoelens.

Hoe esthetisch is de nieuwe bibliotheek tegenover de oude?

“Een van de kunstenaars die nu tentoonstelt, Samira El Khadraoui, denkt mee uit wat de toekomst kan brengen. Zij heeft een foto gemaakt van de buitenkant van de Rozier waar we naar toe verhuizen. Daar moet nog enorm veel aan gewerkt worden. Het is een ruimte waar een bibliotheek gemaakt wordt, terwijl men hier al een bibliotheek heeft en verlaat. Het grote verschil ligt er in dat de ruimte hier specifiek voor dat doel ontworpen is terwijl men daar een bestaande ruimte renoveert.”

Denkt u dat het echt handiger is dat alle facultaire bibliotheekjes nu samen moeten zitten in één bibliotheek?

“Ik denk dat het handiger zal zijn omdat men nu allerlei ruimtes heeft die niet permanent bemand zijn. Soms door niet in bibliotheekwerk opgeleide mensen. Je moet weten dat die seminariebibliotheken zeer vooruitstrevend waren in de negentiende eeuw. Een prof had een ruimte met boeken en kon lesgeven en de studenten konden zelf werken. Dat was toen prachtig, dat was geen ex cathedra, dat was een vernieuwing.

“We hebben een uitzondering op de maatregel gevraagd wegens het belang van de kunstbib. Maar men komt niet graag terug op gemaakte beslissingen”

Hoe komt het dat u zelf geen inspraak kreeg over de beslissing van verhuis? Werd er niet gevraagd naar de mening van de werknemers van de bibliotheken zelf?

“Neen. Professor Claire Van Damme (intussen emerita, n.v.d.r.) is naar de decaan gegaan om een uitzondering te vragen op deze maatregel wegens het belang van deze Van de Velde-kunstbibliotheek. Maar men komt niet graag terug op gemaakte beslissingen.”

De beslissing om te verhuizen is blijkbaar half achter de schermen gebeurd?

“Marc Bracke, de directeur Studentenvoorzieningen, is ook eens naar hier gekomen om een tentoonstelling te zien. Toen ik hem vertelde over de plannen, bleek dat hij er nog nooit van had gehoord. ‘En mijn cafetaria dan, het Aquarium?’, vroeg hij. Wat daarmee gaat gebeuren, is ook maar de vraag.”

Is er nog geen respons gekomen van werknemers uit andere seminariebibliotheken?

“Dat zou ook een onderzoek waard zijn. Er zijn veel mensen wiens werk zal veranderen. Nu is men ofwel een gedreven mens die werkt, ofwel een grijze muis die gewoon afwacht. Elke verandering is niet per se slecht en veel mensen protesteren juist omdát er een verandering is. Ik daarentegen vind het gewoon jammer dat het decanaat de eigenheid, de ziel en de identiteit van een ruimte als deze, gelinkt aan zo’n grote architect, opgeeft. Zonder dat ze het hier kennen, zonder dat ze hier komen.”

Uzelf verhuist waarschijnlijk mee. U gaat in een totaal andere werkomgeving terecht komen. Wat vindt u daarvan?

“Onze mening wordt niet echt gevraagd. Ik ga wel op de een of andere manier trachten creatief te blijven en verder initiatief te nemen, maar ik kan niet garanderen dat dat in zo’n nieuw, groter geheel gaat lukken.”

Gaan alle kleinere bibliotheekjes nu geïntegreerd worden in één groot systeem of blijven ze daar naast elkaar bestaan?

“Dat heb ik zelf ook gevraagd. Ik heb mijn diensten aangeboden omdat ik na negen jaar toch wel wat expertise heb op gebied van kunst, wetenschap en boeken daarover, maar men wil er niet echt naar luisteren. Ze laten ook niet in hun kaarten kijken.”

Zou het een troost zijn als de mogelijkheid blijft om hier tentoonstellingen te houden?

“Enkel als men de ruimte dan ook houdt zoals ze nu is. Ze willen een bar maken, wat wil zeggen dat er dan automatisch ook een dampkap, een aanvoer en een afzuigsysteem komt. Er komt ook een nieuwe toegang, dus er gaan muren sneuvelen.”

Esthetiek

Vindt u het passen in de mentaliteit van heden ten dage, dat er enkel naar het praktische gekeken wordt?

“Het is inderdaad een teken des tijds. De poëzie van een ruimte, van een mens of van een werk moet plaats maken voor meer rationele materiële factoren.”

Het UFO is nochtans een tegenvoorbeeld. Architecturaal zit het mooi in elkaar en er is duidelijk oog voor esthetiek. Men heeft gewoon geen oog voor de esthetische architectuur die hier al is. Ligt dat aan te hoge renovatiekosten?

“Ik ben natuurlijk geen specialist in bouw. De muren zijn hier relatief dun, er is geen dubbel glas, enzovoort. In die tijd was het allemaal ook nog niet geïsoleerd zoals het zou moeten zijn. Denk wel even na over het feit dat men de bibliotheek in een groter geheel wil steken voor besparing, maar dan toch wil investeren in een cafetaria. Ook Dirk de Meyer, prof Architectuur, verdedigt de idee dat deze ruimte representatief is. In Amerika doen veel rijke families schenkingen aan de universiteit. Zij worden graag ontvangen in een mooie ruimte, zodat ze weten dat wat ze schenken bewaard en gerespecteerd wordt. Waarom zou deze ruimte, al is ze dan leeg, zonder boeken, geen goede representatieve ruimte kunnen zijn?”

Deceuninck organiseerde in de loop der jaren verschillende tentoonstellingen in de bibliotheek, van meer dan zestig kunstenaars. Daarnaast maakt hij ook erg degelijke foto’s, onder andere voor het boek van Art(silence), waarin alle kunstwerken met teksten van de kunstenaars gebundeld staan. Een aantal kunstenaars hebben gewerkt met materialen van de bibliotheek zelf, om nog iets van de authentieke ruimte te bewaren. Zo zijn er zelfs boeken ingemetseld in de vloer van de bovenverdieping. Eén erg opvallend werk is dat van de vermaarde kalligraaf Brody Neuenchwander, die de glazen tussenwand van de bibliotheek beschreef met “anathema sit”. Die Latijnse vloek uit de twaalfde eeuw valt terug te vinden in handschriften en werd gericht aan boekendieven. Erg passend in de verhuizende kunstbibliotheek dus.